Wykaz skrótów..........................................................................................................................13

Podstawowe pojęcia...................................................................................................................15

Część I
Prawo spadkowe........................................................................................................................19

Rozdział pierwszy
Przedmiot dziedziczenia..........................................................................................................21

1. Prawa i obowiązki wchodzące w skład spadku............................................................21
2. Prawa i obowiązki niewchodzące w skład spadku......................................................22
2.1. Prawa i obowiązki publicznoprawne......................................................................23
2.2. Prawa i obowiązki osobiste zmarłego......................................................................23
2.3. Prawa i obowiązki rodzinne.....................................................................................24
2.4. Prawa i obowiązki przechodzące na oznaczone osoby na podstawie przepisów szczególnych ............................................................................................24

Rozdział drugi
Zagadnienia ogólne związane z dziedziczeniem................................................................26

1. Otwarcie spadku i pojęcie dziedziczenia.......................................................................26
2. Zdolność do dziedziczenia...............................................................................................27
2.1. Osoba fizyczna............................................................................................................27
2.2. Osoba prawna.............................................................................................................27
3. Niegodność dziedziczenia................................................................................................28
4. Uprawnienia małżonka i innych osób bliskich, zamieszkałych ze spadkodawcą .................................................................................................................29

Rozdział trzeci
Dziedziczenie ustawowe..........................................................................................................30

1. Porządek dziedziczenia ustawowego.............................................................................30
1.1. Pierwsza grupa dziedziczących - małżonek i zstępni spadkodawcy..............31
1.2. Druga grupa dziedziczących - małżonek, rodzice i rodzeństwo.....................32
1.3. Trzecia grupa - dziedziczenie całego spadku przez małżonka.........................33
1.4. Czwarta grupa - dziedziczenie przez rodziców, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa ..........................................33
1.5. Piąta grupa - dziedziczenie całego spadku przez Gminę i Skarb Państwa ........................................................33
2. Dziedziczenie przez osoby przysposobione i dziedziczenie po nich........................34
3. Szczególne uprawnienia quasi-alimentacyjne dziadków spadkodawcy..................35
4. Uprawnienie małżonka do przedmiotów urządzenia domowego...........................36

Rozdział czwarty
Testament i dziedziczenie testamentowe.............................................................................37

1. Testament...........................................................................................................................37
1.1. Swoboda testowania..................................................................................................37
1.2. Zagadnienia ogólne związane z testamentem.......................................................37
1.2.1. Pojęcie testamentu............................................................................................37
1.2.2. Cechy czynności prawnej będącej testamentem i treść testamentu.........37
1.2.3. Odwołalność testamentu.................................................................................38
1.2.4. Tłumaczenie nieprecyzyjnych postanowień testamentowych.................39
1.2.5. Ogłoszenie testamentu.....................................................................................39
1.3. Przesłanki ważności testamentu..............................................................................40
1.3.1. Zdolność testowania.........................................................................................40
1.3.2. Wady oświadczenia woli..................................................................................40
1.3.3. Treść testamentu................................................................................................41
2. Forma testamentu..............................................................................................................41
2.1. Testamenty zwykłe.....................................................................................................41
2.1.1. Testament własnoręczny..................................................................................42
2.1.2. Testament notarialny........................................................................................42
2.1.3. Testament allograficzny....................................................................................43
2.2. Testamenty szczególne...............................................................................................44
2.2.1. Testament ustny.................................................................................................44
2.2.2. Testament podróżny na polskim statku morskim lub powietrznym.......46
2.2.3. Testament wojskowy........................................................................................47
3. Powołanie spadkobiercy testamentowego.....................................................................48
3.1. Zagadnienia ogólne....................................................................................................48
3.1.1. Osoba spadkobiercy i jej określenie w testamencie....................................48
3.1.2. Rozrządzenia dotyczące poszczególnych przedmiotów majątkowych ................................ 49
3.1.3. Warunek i termin przy powołaniu spadkobiercy........................................49
3.2. Substytucja, czyli podstawienie...............................................................................50
3.3. Przyrost........................................................................................................................50

Rozdział piąty
Zapisy i polecenia...............................................................................................52

1. Zapis...........................................................................................................52
1.1. Ustanowienie zapisu.....................................................................................52
1.2. Przedmiot zapisu..........................................................................................53
1.3. Osoba zapisobiercy.......................................................................................53
1.4. Osoba obciążona zapisem..........................................................................54
1.5. Istota zapisu i jego wykonanie......................................................................54
1.6. Przedawnienie roszczeń z tytułu zapisu......................................................56
2. Polecenie testamentowe............................................................................56
2.1. Istota polecenia.......................................................................................56
2.2. Wykonanie polecenia..............................................................................57

Rozdział szósty
Wykonawca testamentu..............................................................58

1. Powołanie wykonawcy testamentu, jego kwalifikacje i podjęcie przez niego funkcji ........................................58
2. Zakres obowiązków i uprawnień wykonawcy.............................................................59
3. Wygaśnięcie obowiązków i uprawnień wykonawcy testamentu oraz jego rozliczenia ze spadkobiercami.................................60

Rozdział siódmy
Zachowek....................................................................................................................................61

1. Osoby uprawnione do zachowku...................................................................................61
2. Wysokość zachowku..........................................................................................................63
2.1. Wielkość udziału spadkowego.................................................................................63
2.2. Osobiste kwalifikacje uprawnionego......................................................................63
2.3. Wartość spadku i substrat zachowku......................................................................63
3. Realizacja uprawnień z tytułu zachowku......................................................................64
3.1. Obdarowanie uprawnionego do zachowku..........................................................64
3.2. Powołanie do spadku lub zapisu testamentowego...............................................65
3.3. Roszczenie o zapłatę równowartości zachowku lub o jego uzupełnienie ...................................................65
4. Szczególna odpowiedzialność za zachowek zapisobierców i uprawnionych z tytułu poleceń testamentowych.................................................66
5. Przedawnienie roszczeń z tytułu zachowku.................................................................67

Rozdział ósmy
Wydziedziczenie........................................................................................................................68

1. Przesłanki skuteczności wydziedziczenia......................................................................68
2. Skutki wydziedziczenia....................................................................................................69

Rozdział dziewiąty
Przyjęcie i odrzucenie spadku................................................................................................70

1. Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku....................71
1.1. Zasady obliczania terminu........................................................................................71
1.2. Skutki bierności spadkobiercy..................................................................................71
2. Zasady i forma złożenia oświadczenia...........................................................................72
2.1. Niepodzielność i bezwarunkowość przyjęcia lub odrzucenia spadku..............72
2.2. Forma złożenia oświadczenia...................................................................................73
3. Skutki przyjęcia spadku wprost i z dobrodziejstwem inwentarza............................73
4. Wady oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku............................................74
5. Odrzucenie spadku...........................................................................................................74
5.1. Skutki odrzucenia spadku.........................................................................................74
5.2. Odrzucenie spadku przez osobę nim zarządzającą..............................................75
5.3. Odrzucenie spadku z pokrzywdzeniem wierzycieli............................................75

Rozdział dziesiąty
Stwierdzenie nabycia spadku.................................................................................................76

1. Postępowanie w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku.......................................76
1.1. Sąd właściwy do przeprowadzenia postępowania...............................................76
1.2. Podmioty uczestniczące w postępowaniu..............................................................76
1.3. Zakres postępowania o stwierdzenie nabycia spadku.........................................77
1.4. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.....................................................77
1.5. Postanowienie uzupełniające w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego .........................................78
1.6. Zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku......................................78
2. Znaczenie i skutki stwierdzenia nabycia spadku.........................................................79

Rozdział jedenasty
Odpowiedzialność za długi spadkowe.................................................................................80

1. Odpowiedzialność za długi spadkowe do chwili przyjęcia spadku.........................81
2. Odpowiedzialność za długi spadkowe od chwili przyjęcia spadku.........................81
2.1. Odpowiedzialność przy przyjęciu spadku wprost...............................................81
2.2. Odpowiedzialność przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza ...................................................................................................................82
2.3. Wspólne zasady dla wypadków odpowiedzialności ograniczonej i nieograniczonej .........................................................................................................83

Rozdział dwunasty
Sytuacja prawna spadkobierców do chwili działu spadku i dział spadku...................84

1. Wspólność majątku spadkowego do chwili działu spadku........................................84
1.1. Zasady ogólne.............................................................................................................84
1.2. Zbycie udziału spadkowego.....................................................................................85
1.3. Rozporządzenie udziałem w poszczególnym przedmiocie należącym do spadku .....................................................................................................................85
2. Dział spadku.......................................................................................................................86
2.1. Umowny dział spadku ..............................................................................................86
2.2. Sądowy dział spadku.................................................................................................87
2.2.1. Sąd właściwy do rozpoznania wniosku........................................................87
2.2.2. Krąg podmiotów postępowania o dział spadku..........................................87
2.2.3. Zakres postępowania.......................................................................................87
2.2.4. Cel postępowania..............................................................................................88
2.2.5. Zasady obliczania schedy spadkowej............................................................88
2.2.6. Zasady podziału majątku spadkowego.........................................................89
2.2.7. Dział spadku i podział majątku dorobkowego małżonków......................90
2.2.8. Długi spadkowe w postępowaniu działowym............................................90
2.3. Skutki działu spadku..................................................................................................91

Rozdział trzynasty
Umowy dotyczące spadku........................................................................................................92

1. Umowy o spadek po osobie żyjącej................................................................................92
2. Umowy o spadek po śmierci spadkodawcy..................................................................93

Rozdział czternasty
Dziedziczenie gospodarstwa rolnego....................................................................................95

1. Ogólne zasady stosowania przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych .........................................................................................................96
2. Dziedziczenie gospodarstw rolnych w stosunku do spadków otwartych przed 4 listopada 1971 r. lub pomiędzy 4 listopada 1971 r. a 5 kwietnia 1982 r. .......97
3. Dziedziczenie gospodarstw rolnych w stosunku do spadków otwartych pomiędzy 6 kwietnia 1982 r. a 30 września 1990 r. ......................................................100
4. Dziedziczenie gospodarstw rolnych w stosunku do spadków otwartych pomiędzy 1 października 1990 r. a 13 lutego 2001 r. ...................................................103
5. Dziedziczenie gospodarstw rolnych w stosunku do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r. .................................................................................................105

Rozdział piętnasty
Ochrona dziedziczenia...........................................................................................................106

1. Zabezpieczenie spadku...................................................................................................106
2. Spis inwentarza................................................................................................................108
3. Wyjawienie przedmiotów spadkowych.......................................................................108
4. Zarząd spadku nieobjętego - kurator spadku..........................................................109
5. Powództwo o wydanie spadku ....................................................................................109

Rozdział szesnasty
Koszty związane z postępowaniem spadkowym..............................................................111

1. Wpisy sądowe...................................................................................................................111
2. Opłaty kancelaryjne........................................................................................................112
3. Wynagrodzenie adwokata i radcy prawnego.............................................................113
4. Zwolnienie od kosztów sądowych...............................................................................114
5. Zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego w orzeczeniu kończącym postępowanie ..............................................................................................115

Rozdział siedemnasty
Podatek od spadków i darowizn...........................................................................................118

1. Zakres przedmiotowy obowiązku podatkowego, czyli co podlega podatkowi ........................................................................................................................118
1.1. Zwolnienia podatkowe............................................................................................119
1.2. Zwolnienie w przypadku rzeczy związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego ..............................................................................................119
2. Zakres podmiotowy, czyli kto płaci, a kto nie płaci podatku...................................120
2.1. Zwolnienie z podatku najbliższej rodziny...........................................................120
3. Wysokość podatku...........................................................................................................121
4. Rozliczenie podatku........................................................................................................123
5. Ulga mieszkaniowa..........................................................................................................124

Rozdział osiemnasty
Prawo obowiązujące na terenach Rzeczypospolitej w latach 1918-1946.....................126

Część II
Wzory pism w sprawach spadkowych................................................................................129

Wzór nr 1.
Testament własnoręczny..........................................................................................................131

Wzór nr 2.
Wniosek o wyjawienie istnienia testamentu i nakazanie jego złożenia...........................132

Wzór nr 3.
Wniosek o otwarcie i ogłoszenie testamentu........................................................................134

Wzór nr 4.
Zawiadomienie o testamencie ustnym, którego treść nie została spisana.......................136

Wzór nr 5.
Wniosek o zabezpieczenie spadku.........................................................................................138

Wzór nr 6.
Wniosek o sporządzenie spisu inwentarza...........................................................................141

Wzór nr 7.
Wniosek o wyjawienie przedmiotów spadkowych.............................................................144

Wzór nr 8.
Wniosek o ustanowienie kuratora spadku............................................................................147

Wzór nr 9.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z ustawy.............................................................149

Wzór nr 10.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku z testamentu......................................................152

Wzór nr 11.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne................155

Wzór nr 12.
Wniosek o uzupełnienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.......................158

Wzór nr 13.
Wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.................................161

Wzór nr 14.
Wniosek o dział spadku...........................................................................................................164

Wzór nr 15.
Wniosek o dział spadku i podział majątku dorobkowego małżonków...........................168

Wzór nr 16.
Pozew o zachowek....................................................................................................................173

Wzór nr 17.
Zawiadomienie naczelnika urzędu skarbowego o nabyciu rzeczy i praw majątkowych w drodze dziedziczenia przez najbliższą rodzinę zmarłego....................176

Wzór nr 18.
Wzór zeznania podatkowego o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych........................176

Wzór nr 19.
Wniosek o zwolnienie od kosztów.........................................................................................177

Część III
Zbiór aktów prawnych............................................................................................................181

Dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe................................................183

Dekret z dnia 8 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo spadkowe ..................208

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.........................................................214

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego......................................238

Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 stycznia 1965 r. w sprawie testamentów wojskowych.......................................................253

Ustawa z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ................255

Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn...........................280

Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ......................................293

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 grudnia 1990 r. w sprawie warunków dziedziczenia ustawowego gospodarstw rolnych .......................295

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 października 1991 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zabezpieczaniu spadku i sporządzaniu spisu inwentarza............................................................................................297

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe ......................................................303

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ...........................................305

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu .........................................................313

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 2006 r. w sprawie zeznań podatkowych składanych przez podatników podatku od spadków i darowizn .....................................320

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie zaniechania poboru podatku od spadków i darowizn od niektórych podatników ...................................................322

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie zeznań podatkowych składanych przez podatników podatku od spadków i darowizn ..........................................................323

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie wzoru zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych ....................................................................330

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r............................................336

Skorowidz alfabetyczny...................................................................................................341