Szanowni Czytelnicy!

Od 1 maja 2004 r. prawo Wspólnot Europejskich (Unii Europejskiej) stanowi integralną część polskiego porządku prawnego i od tej daty powinno być stosowane przez sądy polskie w rozpoznawaniu należących do ich właściwości spraw, które mają kontekst wspólnotowy. Stosowanie i wykładnia przepisów wspólnotowych wymaga od sędziów dokonywania pewnych ocen i ustaleń, które są konieczne dla zapewnienia należytej ochrony roszczeń opartych na prawie wspólnotowym. Oceny te i ustalenia powinny być z kolei dokonywane zgodnie z pewnymi zasadami i regułami określonymi w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem politycznie wrażliwej zasady pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem krajowym, zasady bezpośredniego skutku i zasady efektywności. Zasady te wiążą sądy polskie w procesie wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jednak nie ograniczają w żaden sposób ich ustawowych kompetencji, swobody decyzyjnej czy "suwerenności." Przeciwnie, sądy polskie zyskują w ten sposób nowe, niedostępne im do tej pory, możliwości odniesienia się do polskiego porządku prawnego oraz twórczego konkretyzowania i rozwijania wspólnotowego porządku prawnego.

Rozsądna, wyważona i staranna współpraca sądów polskich z Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości oraz Trybunałem Konstytucyjnym będzie stanowić wystarczającą rękojmię dla wzajemnego poszanowania kompetencji i określania relacji między prawem polskim a prawem wspólnotowym oraz kształtowania optymalnego modelu sądowej ochrony prawnej w zakresie spraw wspólnotowych.

System prawa wspólnotowego zmienił zasadniczo strukturę i treść prawa polskiego, które w przeważającej mierze stanowi odzwierciedlenie zasad i reguł zawartych w systemie wspólnotowym, a to z kolei sprawia, że znakomitą większość spraw rozpoznawanych przez sądy polskie będą stanowić sprawy z kontekstem wspólnotowym. Dlatego też zapewnienie sprawności polskiego wymiaru sprawiedliwości przestaje być sprawą wewnętrzną. Jednocześnie, przyswojenie przez sądy instrumentarium stosowania prawa wspólnotowego będzie sprzyjać podniesieniu poziomu ochrony prawnej w zakresie regulowanym przez prawo polskie.

Stosowanie i wykładnia prawa wspólnotowego nie wymaga szczególnych i niezwykłych umiejętności, które nie byłyby udziałem sędziów polskich. Pewną trudność może natomiast sprawiać rozróżnienie spraw wspólnotowych od spraw krajowych, do których prawo wspólnotowe nie ma zastosowania, definiowanie relacji między prawem polskim i wspólnotowym, w tym zwłaszcza oceny dotyczące zgodności/niezgodności tych przepisów, należyte wyważenie interesu Wspólnoty i interesu publicznego oraz ocena dopuszczalności tzw. bezpośredniego zastosowania przepisu prawa wspólnotowego, łącznie z odmową zastosowania przepisu prawa polskiego, które sąd uzna za sprzeczny z prawem wspólnotowym.

Sądy państw członkowskich stanowią zasadniczy trzon wspólnotowego systemu ochrony prawnej. Ich decydujące znaczenie w zapewnieniu należytej ochrony praw wynikających z zasad i reguł wspólnotowych jest powszechnie uznane i nieustannie podkreślane w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Pełnienie przez polskie sądy tej funkcji wspólnotowej wymaga poszerzenia zakresu wiedzy i umiejętności sędziów w zakresie wykładni i stosowania prawa o znajomość pewnych wspólnotowych zasad i reguł oraz sprawności w posługiwaniu się wspólnotowymi regułami kolizyjnymi.

"Europejski Przegląd Sądowy" jest pismem poświęconym problemom sądowego stosowania i wykładni prawa wspólnotowego. Zasadniczym założeniem, które legło u jego podstaw, jest głębokie przekonanie o konieczności systematycznego i bieżącego upowszechniania w polskim środowisku prawniczym - w tym zwłaszcza sędziowskim - wiedzy o strukturze, funkcjach i osobliwościach tego systemu prawnego oraz jego wpływie na sądowe i administracyjne stosowanie prawa polskiego. "Europejski Przegląd Sądowy" ma stanowić forum prezentacji i wymiany poglądów naukowych oraz prezentacji i wymiany informacji o praktycznych aspektach stosowania i wykładni prawa wspólnotowego przez sądy polskie.

Serdecznie witamy zatem w gronie Szanownych Państwa Autorów - zarówno przedstawicieli praktyki prawniczej, w tym zwłaszcza sędziów, jak i przedstawicieli środowisk naukowych oraz osób łączących te szlachetne profesje.

Nasze czasopismo ma łączyć cele pragmatyczne z celami naukowymi, dostarczając informacji o praktycznych problemach stosowania i wykładni prawa wspólnotowego oraz stanowić forum prezentowania poglądów, teorii i doktryn wyjaśniających instytucje i mechanizmy prawa wspólnotowego z punktu widzenia praktyki wymiaru sprawiedliwości. Dlatego jest adresowane zarówno do prawników-praktyków, jak i do prawniczego środowiska naukowego. Podejście naukowe do nowych dla polskiego systemu prawnego instytucji prawa wspólnotowego będzie służyło stworzeniu odpowiednich podstaw dla rozwoju praktyki w sprawach z elementem wspólnotowym.

Na łamach "Europejskiego Przeglądu Sądowego" będą publikowane artykuły dotyczące kluczowych z punktu widzenia praktyki kwestii związanych z prawem wspólnotowym i jego stosowaniem przez organy wymiaru sprawiedliwości. Przybliżymy czytelnikom treść najważniejszych wyroków Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Wyjaśnimy ich znaczenie dla praktyki. Będziemy przedstawiać glosy i komentarze do najnowszych orzeczeń sądów wspólnotowych. Miejsce na łamach czasopisma znajdą również przeglądy orzecznictwa sądów polskich w zakresie prawa wspólnotowego. Będziemy omawiać istotne wyroki sądów wszystkich rodzajów i instancji. W ten sposób czytelnicy będą mieli możliwość zapoznania się z kształtującą się praktyką polską oraz oceną jej zgodności z wymogami prawa wspólnotowego.

Zapraszamy do zgłaszania zaobserwowanych w praktyce problemów związanych ze stosowaniem prawa wspólnotowego. Zwracamy się także z uprzejmą prośbą do wszystkich sędziów o nadsyłanie orzeczeń dotyczących prawa wspólnotowego. Pismo bowiem ma być forum wymiany poglądów między praktykami i teoretykami prawa. Ta interakcja pozwoli wypracować modelowe zasady postępowania sądów polskich we wszystkich sprawach z elementem wspólnotowym.

Andrzej Wróbel
Redaktor Naczelny "EPS"



Ewa Łętowska - Między Scyllą i Charybdą - sędzia polski między Strasburgiem i Luksemburgiem, "Europejski Przegląd Sądowy" nr 1/2005, s. 3

Jak podkreśla profesor Ewa Łętowska na łamach pierwszego numeru "Europejskiego Przeglądu Sądowego", polski sędzia jest dziś jednocześnie sędzią wspólnotowym. Ma się kierować zasadą efektywności (a więc zapewnienia skuteczności) prawa wspólnotowego, i to nawet wówczas, gdy rodzime "ustawy" wydają się na to nie pozwalać. Musi mieć jednocześnie świadomość, że prawa jednostki ujmowane jako prawa podstawowe wymagają bezwzględnej ochrony, nawet wobec skądinąd formalnie legitymizowanych działań każdej z trzech władz - wówczas powołanie się na formułę: "ja tylko wykonuję, co mi ustawodawca kazał" jest w oczywisty sposób nieprawdziwe. I nie chodzi tylko o to, że materiału normatywnego jest dziś po prostu "więcej", że szybciej się on zmienia, co wymaga deficytowej w Polsce umiejętności znajomości zasad prawa intertemporalnego - podkreśla Ewa Łętowska. Dawniej nie było wątpliwości co do tego, że system prawa jest dziełem tylko rodzimego ustawodawcy i że tylko organy krajowe mają monopol na stosowanie prawa i jego praktyczną interpretację.
System prawa, w którym teraz znalazł się każdy sędzia, jest inaczej zbudowany niż nas uczono na studiach, wymaga innych umiejętności, znajomości innych reguł i zasad interpretacji. Teraz tradycyjna, hierarchiczna piramida ustąpiła miejsca innemu systemowi, wielocentrycznemu. Różne ośrodki, i to nie tylko krajowe, tworzą wiążące prawo i mają własne kompetencje w zakresie jego interpretacji. Sędzia zatem - jeśli chce sprostać swemu zadaniu - musi brać to pod uwagę.
Przede wszystkim - zdaniem Ewy Łętowskiej - od sędziego oczekuje się obecnie znacznie większego zaangażowania w wybór narzędzi, jakie ma do dyspozycji, ponieważ powinnością sędziego jest odnalezienie wykładni zapewniającej "pełną skuteczność" prawu wspólnotowemu.
Teraz więc nie wystarcza już tylko znajomość prawa stanowionego przez polski parlament. Od 1 maja 2004 r. nasze polskie prawo "pisane" składa się przecież z dwóch korpusów.



Jan Barcz - Europejski nakaz aresztowania - konsekwencje braku transpozycji lub wadliwej transpozycji decyzji ramowej w państwie członkowskim UE, "Europejski Przegląd Sądowy" nr 1/2005, s. 11

Decyzje ramowe - instrument prawny III filara UE (współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych) stają się coraz istotniejszym mechanizmem służącym zbliżeniu przepisów prawa karnego państw członkowskich. Trybunał Konstytucyjny wydał 27.04.2005 r. wyrok, w którym uznał przyjęte w Polsce przepisy transponujące decyzję ramową w sprawie europejskiego nakazu aresztowania (ENA) za niezgodne z Konstytucją z 1997 r.
Przedmiotem analizy w artykule Jana Barcza jest jednak nie kwestia relacji między ekstradycją a wydaniem w rozumieniu ENA, a konsekwencje braku transpozycji względnie wadliwej transpozycji ramowej w państwie członkowskim. Taka sytuacja może bowiem wystąpić w Polsce, jeśli w ciągu 18 miesięcy od wydania wyroku nie zostanie odpowiednio zmieniony art. 55 ust. 1 Konstytucji z 1997 r.
Autor omawia między innymi charakter prawny decyzji ramowej i warunki jej transpozycji w państwach członkowskich Unii Europejskiej, wskazuje na konsekwencje braku transpozycji lub wadliwej transpozycji decyzji ramowej, a także przeprowadza analizę sytuacji prawnej związanej z transpozycją europejskiego nakazu aresztowania w sytuacji ewentualnego wejścia w życie traktatu konstytucyjnego.



Dawid Miąsik - Zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego przed prawem krajowym, "Europejski Przegląd Sądowy" nr 1/2005, s. 58

Opracowanie Dawida Miąsika rozpoczyna na łamach "Europejskiego Przeglądu Sądowego" stały cykl - milliarium aureum - poświęcony tłumaczeniom i omówieniom kamieni milowych orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (ETS). W kolejnych numerach przedstawiane będą tłumaczenia kolejnych orzeczeń ETS wraz z krótkim wprowadzeniem, wyjaśniającym istotę ich znaczenia dla systemu prawa wspólnotowego. Cykl ten ma zaprezentować zarówno podstawowe pojęcia prawa wspólnotowego, jak i metody interpretacji prawa stosowane przez ETS Pokazuje także ewolucję orzecznictwa dotyczącego poszczególnych instytucji prawa wspólnotowego.
W pierwszym numerze "Europejskiego Przeglądu Sądowego" omówiony został wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 15.07.1964 r. w sprawie 6/64 Flamino Costa v. ENEL [1964] ECR 1141 odnoszący się do zasady nadrzędności prawa wspólnotowego przed prawem krajowym, zwanej także prymatem lub zasadą pierwszeństwa. Zasada ta wskazuje sądom krajowym regułę rozstrzygania kolizji między prawem wspólnotowym a prawem krajowym. Kolizja taka może się pojawić w każdej sprawie, w której zajdzie potrzeba zastosowania prawa wspólnotowego. Prawo wspólnotowe bardzo często powoływane jest bowiem w charakterze zarzutu, który ma uniemożliwić wydanie przez sąd wyroku na podstawie przepisów prawa krajowego.